«Пясняр», верны свайму мастацтву

Культура

Пятро МАРЧАНКА

У мінскім клубе «Jack Club» адбыўся канцэрт аднаго з выдатнейшых гітарыстаў нашай краіны, віртуоза, чалавека, якога называлі «каханкам гітары». Ён вядомы як аўтар больш чым 1000 аранжыровак для аркестра Міхаіла Фінберга, бацька беларускай фартэпіяннай тэхнікі гітары, гітарыст джазавага квінтэта Ігара Сафонава, аўтар джазавай сюіты «Smoke on the water» і іншых. Але найбольш яго ведаюць як удзельніка, бадай, найпапулярнейшага ў свой час беларускага гурта «Песняры», «залатога» яго складу. Так, сёння мы размаўляем з Уладзімірам Ткачэнкай.

  Як пачыналася ваша музычнае жыццё? Ходзяць чуткі, што вас аддавалі на баян, а адукацыю вы атрымалі па скрыпцы?

— Не, на баяне я не займаўся, канешне, але паступаў сапраўды на баян. Гэта было ў Віцебску, ішоў 1961 год, у маіх бацькоў тады нават знаёмых не было, хто б на скрыпцы граў. Хаця мой бацька кіраваў у вай-сковай частцы вайсковым аркестрам, ён граў на гітары і на мандаліне — сам навучыўся. Мандаліну ён вельмі любіў, а левая рука на гэтым інструменце такая ж, як і на скрыпцы, аднолькавая мензура і наладка. І вось, аддавалі мяне на баян, а падчас экзаменаў у мяне знайшлі абсалютны слых. Завуч і кажа: «Навошта на баян з такімі здольнасцямі, давайце лепш на скрыпку!» Праўда, даўно гэта ўсё было, няма ўжо зараз з тых настаўнікаў нікога…

Я завучу ўдзячны за такую параду, нездарма ж кажуць, што скрыпка — царыца музыкі. Тым больш, як яшчэ Паганіні казаў, скрыпка з гітарай — брат і сястра: па-італьянску «скрыпка» — violino — мужчынскага роду, а гітара — жаночага.

—  Чаму вы выбралі гітару?

— Я паступіў у музычную школу, адвучыўся сем год. Бацька ў гэты час мне на сяміструннай гітары паказваў нешта, я спрабаваў. А шасціструнных гітар, заўважце, не бачыў аж да 1968 года. Я тады як раз скончыў музычную школу, ужо здаў экзамены ў вучылішча віцебскае, цэлае лета вольнае было. І тут у вайсковай частцы салдат адзін у запас выйшаў, ён у рок-гурце там граў, і ім спатрэбіўся гітарыст. Я не ведаў нават, як іх наладжваюць, гітары такія, яны ў нас не прадаваліся, электрагітар не было наогул. Гэта зараз цяжка ўявіць, але я да пятнаццаці год ні разу не чуў электрагітары. А калі пачуў, мяне, што называецца, зачапіла. Мы па дварах гралі на сяміструнных, і раптам нехта з такой гітарай бярэ некалькі нот, і інструмент гучыць на ўсю залу, так па-іншаму! Тады, у 1968 го-дзе, я і ўзяў у рукі электрагітару, яе салдаты самі выпілілі ў майстэрні, нічога ж не прадавалася. Хаця не, была ў нас адна шасціструнка, яшчэ да гэтай гісторыі, я спрабаваў на ёй граць, а там верхні лад рухаўся, дэфект, карацей, і гітара гучала кепска. Я падумаў тады, што гэта занадта складаны інструмент і нічога ў мяне не атрымаецца.

Хоць з гітарай я з 1968 года, адвучыўся па скрыпцы ў вучылішчы, а пасля — і ў кансерваторыі. Такі багаж ведаў дапамагаў засвойваць розныя навінкі, у тым ліку і гітарныя. Не было Інтэрнэта, усё забаранялі, нічога немагчыма было пачуць. Пласцінак фірмовых было, пэўна, некалькі штук на ўвесь горад, іх перапісвалі на магнітафоны, а плёнка праз пару месяцаў абсыпалася. Яны тады лампавыя былі, тэмпература высокая, вось і не вытрымлівала плёнка. Зараз узгадваеш, жудасна становіцца. Вось у такіх умовах прыходзілася пачынаць.

— Якой музыкай вы захапляліся на першых парах?

— Я заўжды любіў усё новае. Пачынаў, канешне, з простых мелодый. У 1968 годзе рэпертуар наш быў сціплы. Гралі, што памяталі. На танцах трэба ж было нешта цэлы вечар выдаваць. У першую чаргу нас цікавілі, вядома, «Бітлз» — музыка меладычная, можна проста граць самі тэмы, без сола ці пройгрышаў, тады такога амаль не было яшчэ. Музыка, што была напісана менавіта для электрагітар, каштавала для нас, як золата. Такіх твораў магло быць пяць-шэсць за вечар, астатняе — гэта «Морские волны» ды ўсялякія «Цыганочки».

На гэтай «бітлоўскай» хвалі я і паступіў у кансерваторыю і, што цікава, на першым жа музычным вечары зноў пачуў сваіх любімых «жукоў». З апаратурай тут лепш, чым у Віцебску, было, і я трапіў у гурт, дзе мы гралі розныя альбомы цалкам.

Другімі маімі настаўнікамі сталі «Deep Purple» з гітарыстам Рычы Блэкмарам. Мы гралі чатыры іх альбомы. Асаблівасцю было тое, што кожную праграму мы выконвалі толькі адзін раз. Гэта выклікала велізарны ажыятаж. Вось уявіце сабе аб’явы: «Выконваецца альбом «Machinehead» гурта «Deep Purple». Нашы «кропкі» былі  ў кансерваторыі, політэхнічным і РТІ.

Гэта стала сур’ёзнай школай для мяне, як гітарыста, мы падбіралі цэлыя альбомы, і менавіта на гэтым узроўні я патрапіў у «Песняры».

— Што прывяло вас у адзін з самых знакамітых савецкіх гуртоў?

— У нас быў гурт «Папараць-кветка», мы гралі па рэстарацыях, нехта прывёў туды Мулявіна, дзе ён мяне і пабачыў. Тады было патрабаванне, каб адзін-два творы ў праграме былі беларускімі. Я рабіў аранжыроўкі народных песень дзеля свойго гурта і трох-чатырох іншых. Таму мяне ведалі яшчэ і як аранжыроўшчыка. А Мулявін якраз шукаў гітарыста, што таксама валодаў бы скрыпкай і быў аранжыроўшчыкам. І вось ў снежні 1977 года ён даў дабро.

— Для мяне вялікая загадка: як гурт, дзе змяшалася народная і поп-музыка, а з іншага боку джаз і ф’южн, стаў настолькі папулярным?

—  Так, гэта вельмі дзіўна, і я сам не ведаю адказ на гэта пытанне. Мала таго, што музыкі павінны былі гэта граць, дык яшчэ і слухачы неяк павінны былі гэта ўспрыняць. А яны ўспрымалі. «Песняры» былі першым гуртом, дзе гралі на электрагітарах і які паказвалі па Цэнтральнаму тэлебачанню. Прарваліся з такой музыкай, для якой тады і назвы не было.

Магчыма, час такі быў, людзі імкнуліся развіваць нешта нацыянальнае. Да гэтага нічога не было на эстрадзе свайго, што мела б карані агульначалавечыя. Напрыклад, італьянскую поп-музыку з пагардай называюць «спагеці-рок», бо яна не мае каранёў таго новага, што з’явілася ў XX стагоддзі — джаза і рока. Не было гэтага і ў рускім року. Тут, можа, нешта дваровае, ці што іншае, карацей, не тыя карані. А беларуская музыка, што роднасная польскай і нават шатландскай, бліжэй да джаз- і рок-каранёў, і гэта робіць яе ўніверсальнай.

Шчаслівы збег абставін, што Мулявін патрапіў у Беларусь, але спісваць усё толькі на яго талент таксама не варта. Ён спрабаваў рабіць і шмат казацкіх песень, на добрым узроўні, але гэта не мела такога поспеху, там не было каранёў року. Тое ж і ва Украіне: толькі адзін калектыў я паважаю там як нацыянальны і ў той жа час як сапраўдную рок-музыку — «Океан Ельзі». А вось у Расіі я такой рок-каманды і не назваў бы, усё накшталт таго ж «спагеці-року». Тлумачыцца гэта, пэўна, тым, што руская мова вельмі багатая. Баланс паміж музыкай і мовай парушаецца тут на карысць мовы. Па-англійску можна пару слоў праспяваць для настрою, а на рускай гэта і сэнсу мець не будзе. Затое будзе больш музыкі. А ў айчынных гуртоў шмат слоў, і прыбяры адтуль мову — застанецца няшмат. «Бітлз» мы гралі і нават не ведалі, пра што там спяваюць, бо там ёсць музыка. А аказалася, што там яшчэ і тэкст моцны таксама.

— Вяртаючыся да «Песняроў», чаму вы пакінулі гурт?

— На дзевяноста адсоткаў гэта былі праблемы са здароўем. У мяне страшна балела спіна. Не ведаю нават, дзе я нажыў сабе такія праблемы. Зараз я ад іх, дзякуй Богу, пазбавіўся. А сышоў я ў 1985 годзе. Час гэта быў вельмі складаны. Мулявін сам моцна перажываў, усё ішло да развалу Саюза, пачаліся перамены і ў свядомасці. Пачалі ўсё дазваляць, з’яўляліся новыя гурты, што ўжо маглі канкурыраваць і з намі. Раней жа «Песняры» пастаянна былі «нумар адзін» на любых канцэртах і пляцоўках. Я і дагэтуль лічу, што «Песняры» былі адзіным гуртом, што практычна нікому не падражаў. Пра іх не казалі, што гэта «другія «Led Zepellin» ці хто іншы. Нешта самавітае, а гэта самае каштоўнае.

— Калі глядзець у цяперашні час, што вы думаеце наконт сучаснай беларускай эстрады? У чым яе праблемы?

—  Па-першае, жывой музыкі зараз і не пачуеш. А па-другое, музыку заўжды развіваюць музыканты, а не вакалісты, якія ўсё роўна толькі супрацоўнічаюць з нябачнай велізарнай часткай айсберга — інструменталістамі. Калі ёсць добры гурт, тады і за-прашаецца вакаліст, ён робіць твар каманды, але без гурта ён ніадкуль не возьмецца. Менавіта музыканты ствараюць свае стылі, рухаюць музычнае мастацтва. Кожны музычны калектыў — гэта маленькая лабараторыя, што спаборнічае з іншымі. Нехта ўмее граць так, а нехта так, і ўсё гэта ўжывую, у нас для такога ўсё ёсць, у Мінску традыцыйна добрыя гітарысты.

А калі вакаліст з фанаграмай, якую робіць адзін на ўсіх аранжыроўшчык-камп’ютаршчык, ніякага развіцця не будзе. Я думаю, гэта галоўная прычына. На жаль, сюды таксама дацягваецца ўлада грошай. Гэта выгадна ўсім: і тым, хто замаўляе музыку, і тым, хто яе прадае. Бывалі ж выпадкі, калі нават вакал на фана-граму запісвалі адны людзі, а нехта іншы выходзіў на сцэну і адчыняў рот. Гэта проста падман. Падман, які, я ўпэўнены, доўга не пратрымаецца. Ва ўсім свеце нічога такога няма, ніхто пад фанаграму не працуе. Я лічу, усё гэта часова, ад беднаты нашай.

— Дзякуй вам за надзвычай цікавую размову!



Добавить комментарий